De improvisatie-kerk

lego-kerkLaatst las ik een term die ik nog niet kende: improvisatie-kerk. Ik zet er voor het leesgemak een streepje tussen, want een mens kan wel eens moe worden van lange nieuwe woorden. Die improvisatie-kerk werd afgezet tegen de institutie-kerk (idem). Institutie-kerken, zo stond er, beantwoorden nog steeds aan het profiel van ‘grote verhalen en afgegrensde collectieven’. Kerken dus die varen op een gezamenlijk gevormde en beleefde identiteit zoals we die nog kennen uit de tijd van de verzuiling. Eilandjes van saamhorigheid in een geseculariseerde samenleving, die stand willen houden tegen verbrokkeling en individualisme.

Daar tegenover staat de improvisatie-kerk die aansluit bij de huidige netwerk-samenleving, waarin mensen voor iedere activiteit een apart netwerkje hebben. In de netwerk-samenleving ‘improviseert’ ieder zijn of haar identiteit zelf bij elkaar. Vandaag een spijkerbroek, morgen weer strak in het pak. Op zaterdag een vegetarische couscous-schotel, op zondag spareribs op The Big Green Egg (als u niet weet wat dat is: dat is een nieuw soort barbecue waarop culinair geïmproviseerd kan worden). De ene keer met vrienden naar het Concertgebouw, de andere keer met je kinderen naar Pinkpop. Identiteit staat niet vast, maar verandert mee, zoals een jazz-musicus al improviserend met de muziek meegaat.

Zo gaat het ook in de improvisatie-kerk. “Het gaat om kleine gemeentes, met een lage graad van institutionalisering. Voor zo’n kleine groep zijn er betrekkelijk veel activiteiten, met steeds een ander netwerkje. Daardoor kennen mensen elkaar goed en zien naar elkaar om. Buitenstaanders zijn welkom. Die komen af op de spiritualiteit. Behalve lid kun je ook vriend zijn. De zondagsdienst inspireert doordat vanuit de geloofstraditie gezocht wordt naar verantwoord leven in de improvisatie-samenleving. Geloofsidentiteit en godsbeeld veranderen gelijk op. Er worden alleen ‘kleine verhalen’ verkondigd.”

Toen ik dat las vroeg ik me af of we hier te maken hebben met een profielschets van onze gemeente. Is de PGN zo’n improvisatie-kerk? Velen van ons zeggen inderdaad niet zoveel (meer) op te hebben met de kerk als instituut. We herbergen de meest uiteenlopende kostgangers van Onze Lieve Heer en samen vormen die inderdaad een woud aan informele netwerkjes. Ik ben de tel inmiddels kwijt… Die netwerkjes reiken niettemin met het grootste gemak over de grenzen van de verschillende ‘geloofssmaken’ heen, als men elkaar vindt in de eigen ‘kleine verhalen’. We belijden het omzien naar elkaar, hebben gastvrijheid hoog in het vaandel, koesteren onze veelkleurige identiteit en hebben niet voor niets het kerkgebouw De Regenboog gedoopt.

Zijn we daarmee zo’n improvisatie-kerk? Enerzijds zeker! Anderzijds misschien ook niet. Daarvoor zijn we toch teveel verankerd in die kerk als instituut. Nog niet eens zozeer door een kerkorde (daar kun je desgewenst in je plaatselijk reglement creatief mee omgaan…) maar vooral door de traditie. We komen ergens vandaan en dat zit zogezegd in ons genetisch materiaal. Ons geloof had zich niet zo kunnen vormen als de kerk er niet als institutie-kerk was geweest om dat ‘geloofsmateriaal’ door te geven. Dat te ontkennen is even zinloos als te ontkennen dat je het DNA van je voorouders in je meedraagt.

De vraag voor mij is of je wel een dergelijk scherp onderscheid tussen institutie- en improvisatie-kerken kunt maken. En of het zinvol is. Ik geloof dat het goed is als mensen de vrijheid hebben om zelf hun geloofsweg te vinden. Daar hoort ook een hoge mate aan improvisatie bij, inclusief de ruimte om ‘fouten’ te maken of af te dwalen. Zoals ook een improviserende musicus opeens in een compleet andere toonsoort terecht kan komen. Dat is niet erg, ‘want stukwerk is ons pogen’, zoals mijn lievelings Pinksterlied het zo mooi bezingt (lied 672). Maar het is ook goed als er een instituut is dat sterk genoeg is om deze zoektocht te helpen waarborgen. Inclusief de randvoorwaarden die daaraan gekoppeld zijn. Inclusief dus ook de ‘toonsoorten’ die ons niet direct liggen. Maar meestal lossen die (zich) wel op…

 

Advertenties

Een gedachte over “De improvisatie-kerk

  1. Het komt aan op oplettendheid: bedenk dat ook het woord ‘home-improvement’ de Heer als muziek in de oren klinkt… 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s